كه نماز شب گفته سنگينى براى حمل كردن است ، چه شب براى خفتن است ، و چون كسى به قيام اكثر آن موظف شود و اين امر براى او با بار كردن بار سنگين بر نفس ميسر نشود ، و در عين حال بايد با شيطان نيز مجاهده كند ، البته امرى است كه براى بنده سنگينى دارد . « 24 » و بعضى به تفسير مادى براى معنى ثقيل پرداخته و با تكيه بر روايتهاى غير محقق به استدلال پرداخته‌اند ، همچون اين گفته عايشه كه : چون به رسول اللَّه ( ص ) در حال سوار بودن بر شتر وحى مىرسيد ، آن شتر سراسر گردن خود را بر زمين مىزد ، « 25 » و در روايتى : شتر از سنگينى وحى زانو مىزد و بر زمين قرار مىگرفت . و اين كه پيشانى رسول ( ص ) را عرق مىپوشاند . « 26 » آنچه من اختيار مىكنم چنين است : سنگينى معنوى است ، پيش از آن كه سنگينى مادّى بوده باشد ، و اگر روايات گذشته حاكى از اثر مادّى وحى بر رسول اللَّه ( ص ) و بر مركب او با ملاحظه آيه لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ صحت داشته باشد ، چيزى جز نمودارها و دلالتهايى بر آثار و حقايق معنوى محسوب نمىشود . و شك نيست كه قرآن ، به اعتبار آن كه مسئوليتهاى بزرگى را همچون مسئوليت استقلال و تغيير و تزكيه و مبارزه با باطل بر دوش انسان بار مىكند ، گفته‌اى سنگين است ، و به همين سبب آدمى نياز به آن دارد كه از قيام شبانه / 22 براى توانا شدن بر حمل اين بار سنگين مدد گيرد ، و بدين گونه سياق قرآن ارتباطى ميان ثقل قرآن و قيام ليل برقرار مىسازد ، و براى ما اين مطلب را توضيح مىدهد كه نماز و شب زنده‌دارى حالت نفسى برخاسته از آنها ، چون همه در شب صورت‌پذير شود ، بهتر از آن است كه در روز فراهم آيد . إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ برخاستن شب . » ناشئة در لغت از نشأ الليل يعنى آن را احداث كرد ، آمده است ؛ و اللَّه : آن را آفريد ؛ و الحديث او الكلام : آن را وضع و آغاز كرد ، و ساعات اول شب بدان

--> ( 24 ) - الجامع لاحكام القرآن ، ج 19 ، ص 38 . ( 25 ) - تفسير نور الثقلين ، ج 5 ، ص 447 . ( 26 ) - همان جا .